Anasayfa Coin Rehberi Layer 1 / Layer 2 Nedir?

Layer 1 / Layer 2 Nedir?

Coin Rehberi

Blok zinciri teknolojisinde layer 1 / layer 2 nedir? Layer 1 ve Layer 2 çözümlerinin neler olduğunu anlattık!

Layer 1 / Layer 2 Nedir? - Koinbox.Net

Layer 1 / layer 2, blok zinciri teknolojisiyle ilgilenen kişilerin duyduğu ancak herkesin tam olarak anlayamadığı kavramlardır. Layer, Türkçede katman anlamına gelmektedir. Photoshop kullanıyorsanız bu yazıdaki örnekleri anlamanız daha da kolaylaşacaktır. Bir Photoshop projesinde açılan yeni katmanda yapılan değişiklikler, alttaki katmanı değiştirmeyecektir. Değişimler sadece katman üzerinde kalır. Background ya da diğer katmanlar üzerinde değişiklik yapılmaz. En sonunda ortaya çıkan şey, bütün katmanların birleşerek geliştirdiği projedir. Bu katmanlarda yapılan değişiklikler projenin daha gelişmiş bir versiyonunun ortaya çıkmasını sağlamıştır.

Photoshop örneğini vermemizin amacı; layer 1 / layer 2 konusunu, yani katmanların temel mantığını anlatmak içindi. Zira bu konu hakkındaki Türkçe makale bulmak oldukça zor. Var olan makaleler ise konuyu daha da anlaşılmaz kılmak için yazılmış gibi duruyor. Bu rehberde, layer konusunu olabildiğince basitleştirerek anlatmaya çalışacağız. Bunun için öncelikle blok zinciri teknolojisinin ne olduğunu öğrenmek gerekiyor. Daha sonra layer 1 ve layer 2 konusuna giriş yapacağız.

Blok zinciri nedir?

 

Blok Zinciri Nedir ve Nasıl Çalışır?

Blok zinciri, tek bir merkezden yönetilmeyen dağıtık bir dijital hesap defteri olarak düşünülebilir. Bir yazılım olan blok zinciri üzerinde kripto para transferi, tedarik zinciri kayıtları, sanat eseri alışverişi, sağlık kayıtları ve NFT transferi dahil pek çok işlem yapılabilmektedir. Blok zinciri, genel olarak kripto projelerinin yer aldığı dağıtık bir dijital ağdır. Geleneksel veri transferi sisteminde merkezi bir sunucu bulunur, oysa blok zinciri çok sayıda (binlerce veya milyonlarca) dağıtılmış ağın ortak şekilde çalışması yöntemiyle işler. Bu nedenle daha güvenilirdir.

Peki blok zinciri nasıl çalışır? Blok zinciri, isminden de anlaşılacağı üzere bloklardan oluşur. Bu bloklar, bir kez onaylanınca değiştirilemeyen küçük birimlerdir. Blok zinciri üzerinden yapılan her türlü işlem, madenciler tarafından doğrulanarak bloklara kaydedilir. Her blokun içinde, kendisinden önceki blokun kriptografik özeti denilebilecek “hash fonksiyonu” yer alır. Böylece bloklar birbirine bağlanarak blok zincirini oluşturur. Bu da sonradan yapılacak değişikliklere karşı doğal bir güvenlik bariyeri oluşturur.

blok zincirindeki bloklar ve hash fonksiyonu

Bir blokun değişmesi, kendisinden sonraki bütün blokların değişeceği anlamına gelir. Bu nedenle bir blokun değişmesi neredeyse imkansızdır. Blok zinciri teknolojisi, ilk kripto para birimi olan Bitcoin’in 2009’da piyasaya sürülmesi ile popüler oldu. 2015’te piyasaya sürülen Ethereum ise, blok zincirini sadece dijital para transferinin gerçekleştiği ağ olmaktan çıkardı. Ethereum blok zinciri sayesinde borçlanma, tedarik zinciri ve sağlık kayıtları, sözleşme ve sanat eseri alışverişi yapılabilir hale geldi.

Layer 1 / Layer 2 Nedir?

Layer 1 / layer 2 nedir? sorusunun yanıtına gelelim. Layer 1, blok zincirinin mimarisini yani temelini anlatmak için kullanılan terimdir. Anlaşılması açısından şöyle bir örnek verelim. Bitcoin ve Ethereum gibi blok zincirlerinin ana yapısı layer 1, ana yapıya eklenen katmanlar (ana yapıyı değiştirmeden) üzerinde yapılan iyileştirmeler “layer 1 çözümü” olarak kabul edilir. 

Bitcoin ve Ethereum gibi blok zinciri ağlarında yaşanan gecikmeler, bu ağların geleceği için bir tehlike teşkil ediyor. Bu nedenle mevcut sorunları aşmak için çeşitli çözümlerin geliştirilmesi gerekiyor. Şayet direkt olarak ağların üzerinde değişiklik yapılırsa, buna layer 1 çözümü denir.

Layer 2 ise blok zincirinin ana yapısını değiştirmeden yapılan geliştirmeler anlamına gelir. Ana ağ olan layer 1 üzerinde değişiklik yapılmaz, üzerine eklenen yeni katmanda geliştirmeler yapılır. Ağdaki yavaşlık ve işlem ücretleri gibi ölçeklenebilirlik sorunları giderilir. Blok zincirinin ana ağı üzerinde değişiklik yapılmadığı için Layer 2 çözümlerine “zincir dışı blockchain çözümleri” denilmektedir. 

Bu layer 1 ağını değiştirmeden yeni bir katman eklenerek sorunların giderilmesine ise layer 2 çözümleri deniliyor. Layer 2 çözümlerine Bitcoin Lightning Network ve OMG Network projelerini örnek olarak gösterebiliriz. Bitcoin Lightning Network, Bitcoin ağındaki hız sorunlarını çözüme kavuşturmak için oluşturulan bir layer 2 çözümüdür. OMG Network ise Ethereum ağının güçlendirilmesi hedefiyle geliştirilmiştir.

Layer 2, blok zinciri ağının işlem ücretleri ve düşük hız gibi sorunlarını çözmeye odaklanmıştır. Layer 2 geliştirmeleri sırasında layer 1’de değişiklik yapılmaz. Böylece ağın güvenlik ile ilgili kısımlarını layer 1 üstlenir. Layer 2 ise ölçeklenebilirlik (hız, ücret vb.) problemlerini çözer.

Layer 1 Çözümleri

Yukarıda da bahsettiğimiz gibi layer 1 çözümleri, ana blok zinciri ağı üzerinde yapılan iyileştirmeleri ifade ediyor. Mesela bir blok zinciri ağı üzerinde yapılan konsensüs (fikir birliği) protokolü değişiklikleri ve sharding yöntemi, layer 1 çözümleri arasındadır.

Fikir Birliği Mekanizması Değişikliği

Her blok zinciri, proof of work ya da proof of stake gibi fikir birliği protokollerini kullanır. Bu protokoller ne işe yarar? Örneğin Proof of Work (PoW) konsensüs mekanizmasını ele alalım. Buna göre yapılan kripto işlemlerini bloklara kaydeden madenciler, bu kayıt işlemi için karmaşık problemleri çözmek zorunda kalır. Bu durum, karmaşık bir matematik sorusunu çözmek gibidir. Bu mekanizma ağın güvenliğini sağlamaktadır ve yüzde 51 saldırılarına engel olmaktadır. 

Proof of Stake (PoS) mekanizmasında ise madencilik yapılmaz. Bu protokol, PoW fikir birliği mekanizmasının hız ve yüksek enerji sarfiyatı gibi sorunlarını gidermektedir. Bir projenin PoW protokolünden PoS protokolüne geçmesi, layer 1 çözümüne örnektir.

 

Sharding (Parçalama)

Layer 1 çözümüne verilecek diğer örnek ise sharding, yani parçalamadır. Sharding, işlemleri hızlandırmak için veri tabanının parçalara bölünmesi işlemidir. Böylece sistemin işlem hızı artacaktır. Zira, işlemi gerçekleştirmek yerine çok daha fazla parça aynı anda çalışacaktır. Bir blok zincirine sharding uygulanırsa her bir parça, kendi akıllı sözleşmesine ve işlem gücüne sahip olur. Böylece ölçeklenebilirlik problemi ortadan kalkar. Bu işlem blok zincirinin ana yapısı üzerinde gerçekleştiği için layer 1 çözümü olarak kabul edilir.

Layer 2 Çözümleri

Layer 2 çözümleri, blok zincirinin ana yapısı üzerine eklenen yeni katman ile birlikte hız, enerji sarfiyatı ve işlem ücreti sorunlarının ortadan kaldırılmasıdır. Blok zincirinin ana yapısı üzerinde değişiklik yapılmaz. Blok zinciri ağının üzerine eklenen ve ağda bir değişikliğe sebep olmayan geliştirmeler layer 2 çözümleri olarak bilinir. 

Yuvalanmış Blok Zincirleri

Layer 2 çözümlerine örnek olarak yuvalanmış blok zincirleri ve durum kanalları gösterilebilir. Yuvalanmış blok zincirleri, blok zincirinin ana yapısının üzerine inşa edilen birden fazla ağ demektir. Böylece aynı ağ üzerinde, sorunların çözümü için ayrı ayrı çalışan birçok blok zinciri oluşturulmuş olur. Bu da ağdaki işlem hızını artıran önemli bir geliştirmedir.

Durum Kanalları

Durum kanalları, blok zincirini kullanan iki katılımcı arasında doğrudan bağlantı kurulmasına yarar. Bu işlem, blok zinciri üzerinde değil, dışarıdan gerçekleşir. Böylece iki tarafın bağlantısını sağlayan madenciye gerek kalmaz. İşlemler çok daha hızlı hale gelir. Yukarıda bahsettiğimiz Bitcoin Lightning Network bir durum kanalı çözümü olarak bilinir. Buna verilecek diğer örnek ise Ethereum Raiden Network olacaktır.

Layer 1 / Layer 2 Çözümlerinin Avantajları

Layer 1 / layer 2 çözümlerinin avantajları mevcuttur. Bu avantajlardan kısaca bahsedelim.

Layer 1 Çözümlerinin Avantajı

Layer 1 çözümlerinin avantajı, ana sistem üzerinde yapılan değişikliklerle blok zincirinin ağ hızını artırmak ve güvenliğini sağlamlaştırmaktır. Böylece sistemin performansı artar ve ölçeklenebilirlik sorunu ortadan kaldırılır.

Layer 2 Çözümlerinin Avantajı

Layer 2 çözümlerinin avantajı, geliştirme sırasında ana ağ üzerinde değişiklik yapılmamasıdır. Blok zincirinin temel yapısıyla uğraşmadan farklı bir katman üzerinde çözüm üretmek ve bu çözümü mevcut blok zincirine aktarmak, geliştirme işlemlerini kolaylaştırmaktadır. Madencilerin yaptığı doğrulama işlemlerine gerek kalmaz, işlemler hızlanmış ve işlem ücretleri düşmüş olur.

Layer 1 / Layer 2 Çözümlerinin Dezavantajları

Layer 1 / layer 2 çözümlerinin dezavantajları da bulunmaktadır. Bu çözümlerin dezavantajı, Ethereum’un kurucusu Vitalik Buterin tarafından “ölçeklenebilirlik çıkmazı” olarak terimleştirilmiştir. Buterin, bir blok zincirinin üç temel bileşeni olduğunu söyler. Bunlar; güvenlik, merkezi yapıda olmama ve ölçeklenebilirlik (hız ve ücret sorunu) olarak belirtilmiştir. Güvenliğe önem verilirse ölçeklenebilirlik mecburen geri plana atılır. Merkeziyetsizleşme politikasının sonucu olarak güvenlik sorunları doğacaktır. Dolayısıyla üç bileşen arasında bir denge bulunmalıdır. Buradan hareketle, layer 1 ve layer 2 çözümlerinin amaçlarına tam olarak ulaşamayacağı varsayılır.

Öte yandan Bitcoin ve Ethereum gibi ürünlerde her gün milyonlarca dolarlık alım satım ve transfer işlemi gerçekleşmektedir. Yapılan iyileştirmelerin bazı güvenlik açıklarına neden olabileceği ve ağların kalıcı şekilde zarar görebileceği de ifade ediliyor.

Konuyu en basit ve anlaşılır şekilde anlatmaya çalıştık. Bu konunun temelini kavradıktan sonra layer 1 ve layer 2 çözümlerine dair kendi araştırmalarınızı yapabilirsiniz.

Layer 1 / Layer 2 Nedir? içeriğimizle alakalı tüm SORULARINIZI aşağıda yer alan yorum alanından bizlere iletebilirsiniz. Alanında uzman analistlerimiz ve editörlerimiz, sizlerin sorularını cevaplayacaktır.
Yorumlar(1)
  • Blockchainst Blockchainst Teşekkürler Bilgi için elinize sağlık... Yanıtla